Citatio.pl
2020-12-29

Mowa 22 na Narodzenie Pańskie – św. Leon Wielki

Św. Leon Wielki, Mowy (Księgarnia św. Wojciecha), 1958, s. 74–82. 1

  1. Najmilsi! Weselmy się w Panu całym sercem 1 radujmy w duchu!

    Oto zajaśniał nam dzień odkupienia,
    nowiny,
    z dawien dawna przygotowanej 2,
    na wieki wieków błogosławionej.

    Co roku bowiem zatacza swe koło i powraca do nas tajemnica naszego zbawienia,

    na początku czasów przyrzeczona,
    w zakreślonym zroku 3 (= czasie) spełniona.
    w przyszłym trwaniu nieskończona.

    Słuszna jest w dniu tym wznieść w górę serca i oddawać cześć boskiej tajemnicy: działania Bożego wielki dar niechaj odezwie się w Kościele echem wielkiej radości.

    Bóg wszechmocny i łaskawy,
    w istocie swej dobroć sama,
    w woli — potęga,
    w działaniu — miłosierdzie,

    już w zaraniu świata, kiedy zły duch ugodził w nas śmiertelnie zatrutym pociskiem swej nienawiści, zaraz przeznaczył środki ku zbawieniu ludzi, w zanadrzu miłości piastowane: zapowiedział wężowi, że nasienie niewiasty swą mocą ukrytą zetrze pychę jego głowy 4, dybiącej na szkodę naszą; określił w ten sposób, że przyjdzie na świat Chrystus w ciele, Bóg — Człowiek z dziewicy, aby nieskażonymi narodzinami swymi zniszczyć skaziciela rodzaju ludzkiego 5.

    Chełpił się szatan, że człowiek na skutek jego podstępów postradał uposażenie łask Bożych i — z nieśmiertelności daru złupiony — podlegał twardemu wyrokowi śmierci. Chełpił się, że w udręce swojej znalazł niejaką pociechę, mogąc mieć wspólnika w przestępstwie 6. Chełpił się, że i Bóg także dla uczynienia zadość sprawiedliwości zmienił swój pierwotny wyrok względem człowieka, tak wysoko postawionego po stworzeniu. Dlatego potrzeba było, najmilsi, temu zaradzić w ten sposób 7, aby niezmienny Bóg — wszak wola jego nie może wyzbyć się swej dobroci — głęboką tajemnicą urzeczywistnił powzięty na początku w ojcowskiej miłości zamiar, a człowiek, podstępem diabelskiej złości uwiedziony do grzechu, nie zginął, wbrew zamierzeniom Bożym.

  2. Gdy tedy nadszedł czas, najmilsi, przeznaczony na dzieło odkupienia ludzi, Jezus Chrystus, Syn Boży, zstępuje ze stolicy niebios, ale nie wydalając się z chwały Ojca, wchodzi na padoł tej ziemi, zrodzony na nowinie porządku nowymi narodzinami.

    Na nowinie porządku:

    „niewidziany w swej naturze — widzialnym staje się w naszej,
    nieogarniony (niepojęty) — pozwala się ogarnąć (pojąć),
    odwieczny — zaczyna istnieć w czasie,
    Pan wszechświata — przyjmuje na siebie postać, osłaniając swój majestat niezmierzony,
    Bóg, niedostępny z istoty swojej cierpieniom — nie wzbrania się być człowiekiem cierpiętliwym,
    nieśmiertelny — podlegać prawom śmierci”.

    Nowymi zaś narodzinami przychodzi na świat: poczyna się w dziewicy i rodzi z dziewicy bez pożądliwości cielesnej ojca, bez naruszenia dziewictwa matki; przystały bowiem Zbawicielowi ludzi istotnie ludzkie narodziny, a jednak wolne od wszelkiej zmazy ciała. Rodzicem Boga, w ciele się rodzącego, Bóg jest, podług słów Archanioła, wyrzeczonych do Najśw. Maryi Panny: „Duch Święty zstąpi na cię i moc Najwyższego zaćmi tobie. Przetoż i co się z ciebie narodzi Święte, będzie nazwane Synem Bożym” (Łk. 1,.35). Poczęcie niejednakowe, ale natura jednakowa 8; nie było zwykłego ludzkiego obcowania, natomiast Boża moc to sprawiła, że dziewica poczęła, dziewica zrodziła i dziewicą nadal pozostała. Trzeba tu pamiętać nie na ludzką naturę rodzicielki, ale na wolę narodzonego: On w taki sposób stał się człowiekiem, jak tego chciał i był mocen. Szukasz prawdziwej natury — uznaj ludzką materię, badasz sposób, w jaki nastąpiło wcielenie — boską moc wyznawaj! Przyszedł bowiem Pan Jezus Chrystus, aby z nas zdjąć wszelką zmazę, nie zaś doznać jej samemu, i nie podlegać naszym ułomnościom, jeno im zaradzić. Przyszedł leczyć wszelkie choroby, zepsucia i rany dusz ropiejące. Dlatego to w nowym stanie musiał się narodzić, nową, nieskalanie czystą przynosząc łaskę ciałom ludzkim. Wszak przystało, aby nieskażalność rodzącego się zawarowała sobie pierwotną dziewiczość rodzicy, a Ducha Bożego moc w nią zesłana zachowała całym upodobany i niewinności szaniec i przybytek świętości. Boć Duch ten postanowił podnieść, co się było powaliło, spoić, co się strzaskało, i tak wzmóc zwycięską siłę niewinności w walce z ponętami ciała, aby dziewictwo, u innych nie do zachowania przy rodzeniu, i dla nich było do naśladowania przy odrodzeniu.

  3. Najmilsi, już to samo, że Chrystus wybrał dla siebie na rodzicielkę dziewicę, musiało wypływać z najgłębszych przyczyn. Czyż to nie jasne? Wszak dzięki temu szatan nie wiedział, że przyszło na świat zbawienie ludzkości. Poczęcie z Ducha Św. było przed nim zakryte, mniemał przeto, że ten, który w jego oczach nie różnił się od innych, nie inaczej też musiał się narodzić, jak oni. Widział w nim podobieństwo do wszystkich, sądził tedy, że taki sam, jak wszyscy, ma początek. Nie rozumiał, że od więzów grzechowych był on wolnym, choć podlegał słabości ludzkiej natury 9. Boć Bóg, prawda i miłosierdzie zarazem, rozporządzając do zbawienia ludzkości niewysłowienie wielu środkami, tę jednak drogę naprawy wybrał, że nie siłą swej wszechmocy, jeno zasadą sprawiedliwości posłużył się w burzeniu dzieła szatana. Przecież nie można powiedzieć, że całkiem niezasłużenie stary nasz wróg, nadęty pychą, rościł sobie prawo do człowieka i trzymał go niewinnie w tyrańskiej niewoli, skoro człowiek sam pozwolił odwieść się od przykazania Bożego, a pełnił jego wolę. Czyż byłaby zachowana w pełni zasada sprawiedliwości, gdyby szatan utracił wzięty na początku łup wojenny bez walki i klęski, zadanej mu przez człowieka właśnie? Aby się jej stało zadość, począł się Chrystus z dziewicy jako człowiek. Nie za sprawą męża wprawdzie, jeno Ducha Św.: bo gdy we wszystkich matkach nie masz poczęcia bez zmazy grzechowej, ta jedna stąd czerpała usprawiedliwienie, skąd poczęła. Dokąd nie wpłynęło nasienie ojcowskie, tam też nie wmieszał się grzech pierworodny. Nienaruszone dziewictwo bez pożądliwości dostarczyło ciała. Z matki wziął Pan tylko ludzką naturę, nie wziął ludzkiej winy. Przyszła na świat postać sługi, ale nie w stanie służebnym. Nowy bowiem człowiek w ten sposób ze starym się skojarzył, że prawdziwą jego naturę przyjął, ale bez grzechu.
  4. Gdy tedy miłosierny i wszechmocny Zbawca tak pokierował początkami swego wcielenia, że moc Bóstwa nieodłącznego od swej ludzkiej natury ukrył pod osłoną naszej słabości, zawiodła sromotnie chytrość pewnego siebie wroga. Mniemał on, że dziecię, narodzone dla zbawienia rodzaju ludzkiego, podlega mu nie inaczej niż wszystkie dzieci. Widział, że kwili i płacze, że spowijane jest w pieluszki 10 poddane obrzezaniu, przepisom prawa i składaniu ofiary. Patrzył, jak rozwija się ono stopniowo w miarę lat, nie wątpił, że wzrastać będzie aż do wieku męskiego. Równocześnie zaś miotał obelgi, nie szczędził zniewag, złorzeczeń, lżeń, bluźnierstw i wymysłów, pienił się wreszcie ze złości, wszelkich próbując pokus. Wiedząc, jak zakaził człowieka, ani na chwilę nie przypuszczał, żeby ten, podległy prawom ludzkiej śmiertelnej natury, był wolnym od grzechu pierworodnego. Coraz tedy natarczywiej nastawał niegodziwy łotr i chciwy poborca na niego, chociaż nie posiadał w nim podstawy do zaczepki. Chcąc wyzyskać, wydany kiedyś na cały nasz zepsuty rodzaj — wyrok, posunął się wreszcie za daleko, poza swój cyrograf, bo domagał się kary za przestępstwo od Chrystusa, nie znajdując w nim winy. Wtedy upada sam przez się podstępem zdobyty pakt śmiercionośny 11; niesprawiedliwe domaganie się zbyt wiela powoduje utratę całego długu. „Mocarz” pląta się we własne sidła, niegodziwy zamysł szatana obraca się przeciw niemu samemu.

    Bo gdy książę tego świata wpadnie w więzy, rozchwytają „sprzęt” domu jego 12. Natura, oczyszczona z dawnego skażenia, odzyskuje swą pierwotną godność, śmierć zwycięża śmierć, narodziny narodzinami zostają odnowione; równocześnie i odkupienie znosi niewolę, i odrodzenie zmienia ród, i wiara usprawiedliwia grzesznika.

  5. A więc, chrześcijaninie, co się tym szczycisz mianem, zważ sądem sprawiedliwym łaskę tego pojednania! Toć to ty, niegdyś odrzucony i wypędzony z rajskich siedzib, ty, coś marł wśród długiego wygnania i w proch, i popiół się obracał, pozbawiony samej nadziei życia, ty właśnie przez Wcielenie Słowa otrzymujesz możność powrotu z dalekiej krainy do swego Stwórcy, poznania na nowo Ojca, stania się wolnym z niewolnika, synem adoptowanym z obcego. Ty, coś już przyszedł na świat z ciała nietrwałego, masz możność odrodzić się z Ducha Bożego i otrzymać przez łaskę, czegoś nie miał z przyrodzenia. Boga wolno ci ojcem swym nazywać, jeśli uznajesz siebie za przysposobione Jego dziecię. Oswobodzony z obciążonego winami sumienia, ku niebieskiemu królestwu wylatuj tęsknotą! Bożą wspierany pomocą Bożą pełnij wolę! Na ziemi już wstępuj w ślady aniołów! Nieśmiertelnego chleba mocą się posilaj, śmiało stawiaj czoło nieprzyjacielskim pokusom w obronie zbożnego życia!

    A jeśli jako żołnierz wojska niebieskiego dochowasz przysięgi, nie wątpij, że za zwycięstwo czeka cię korona w triumfalnym obozie Króla Wiekuistego, gdy zmartwychwstanie, zgotowane sprawiedliwym, podniesie cię do uczestniczenia w Królestwie Niebieskim.

  6. Gdy tedy tak wielka i niezawodna czeka was nagroda, trwajcie, najmilsi, ugruntowani w wierze 13, Nie pozwólcie uwieść się na nowo jakimś podstępem szatanowi! Chrystus odjął mu dzisiaj właśnie panowanie nad wami, niech i radości tego dnia nie zamąci swą sztuką zwodniczą. Uwodzi on dusze zgubnymi namowami. Według nich ten dzień nasz uroczysty winno się ze czcią obchodzić nie tyle ze względu na Chrystusa Narodzenie, ile „nowy wschód słońca” 14, jak się wyrażają. Serca tych ludzi gęstą spowite ćmą i od jakiegokolwiek wschodu prawdziwego światła są bardzo dalekie. Jeszcze ciążą ku błędom pogaństwa, nawet najniedorzeczniejszym. Ponieważ zaś nie potrafią wznieść umysłu swego ponad to, co oczyma cielesnymi widzą, światłom, ziemi służącym, boską cześć oddają. Zabobonowi temu i kłamstwu okropnemu od dusz chrześcijańskich wara! Jakżeż daleko rzeczom doczesnym do wieczności, materii do ducha, stworzeniu do Stwórcy! Godną podziwu mogą one posiadać piękność, nie masz w nich jednak Bóstwa; Jemu jedynie cześć przynależy. Tej tylko potędze, tej tylko mądrości i temu majestatowi przysługuje cześć, który z niczego wszechświat wyprowadził, który wszechmocą swą ziemię i niebo powołał do bytu, który im nadał kształty i wymiary, jakie mu się podobało. Słońce, księżyc i gwiazdy mogą wysługiwać się ludziom, może z nich człowiek korzystać, może wzrok nimi zachwycać, ale nie im, jeno Bogu należą się za nie dzięki; nie stworzeniu i słudze, jeno Stwórcy i Panu chwała!

    Chwalcie tedy, najmilsi, Boga za wszystkie dzieła i wyroki Jego! Wierzcie niezłomnie, że nienaruszone dziewictwo Matki! Boską ludzkiego odkupienia tajemnicę w świętej i szczerej czci miejcie! Całym sercem kochajcie Chrystusa! W ciele naszym przyszedł na świat, abyście zasłużyli sobie patrzeć weń kiedyś W niebie jako w Boga chwały. Amen.

Footnotes:

1

Homiliarz Pawła Diakona i stary lekcjonarz Kościoła w Vercellae zawierają kilka wariantów w tekście mowy (Ballerini).

2

W niektórych rękopisach zamiast „dies praeparationis antiquae” mamy „dies reparationis antiquae” (Ballerini).

3

zrok, słowo staropolskie — termin czasu przeznaczony przez Boga.

4

Por. Rozdz. 3, 15; Obj. 12, 1.

5

Ustęp od tego miejsca do końca rozdz. i początku nast. rozdz. jest też w Ep. 28, 3, 4.

6

„Praevaricator” wyrażenie, wzięte z języka prawniczego, oznacza niesumiennego adwokata, skierowującego podstępnie wygraną procesu na korzyść strony przeciwnej.

7

Tajemnica Wcielenia miała pozostać ukryta przed szatanem. Por. początek 3 rozdz.

8

„Consimilis”. Aczkolwiek substancjalnie Chrystus taką samą, jak my, posiadał naturę ludzką, ta jednak ze względu na naszą grzeszność nie mogła być w pełni taka sama.

9

Por. Mowa 63, 3. Zawiedzionej chytrości szatana duże znaczenie przypisują greccy Ojcowie Kościoła.

10

Por. Łk. 2, 12.

11

Por. Kol. 2, 14; Epist. 124, 7.

12

Por. Mt. 12, 29; Mar. 3, 27.

13

Por. Kol. 1, 23.

14

Manichejczycy nauczali, że ze słońca wychodzą duchy świetlne, wyzwalające cierpiącego Syna Człowieczego (Iesus patibilis).

Tags: św Leon Wielki Boże Narodzenie
Creative Commons License
citatio.pl by Citatio.pl is licensed under a Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 Unported License.