Citatio.pl
2020-12-30

Mowa 23 na Narodzenie Pańskie – św. Leon Wielki

Św. Leon Wielki, Mowy (Księgarnia św. Wojciecha), 1958, s. 82–87.

  1. Najmilsi! Znane i osłuchane są to już dla was rzeczy co do tajemnicy, dzisiaj uroczyście obchodzonej. Lecz jak zdrowy wzrok lubuje się w widnym świetle, tak zdrowe serca mają wieczne źródło, radości w narodzinach Zbawiciela. Nie zdołamy ich wprawdzie wyjaśnić nigdy, jednak milczeniem pomijać ich nie możemy. Sądzimy bowiem, że owe słowa Pisma „Jego zrodzenie – któż je wysłowić zdoła”? 1 odnoszą się nie tylko do owej tajemnicy współwieczności Syna z Ojcem, ale i do tych narodzin (w czasie), przez które „Słowo ciałem się stało” (Jan 1, 14).

    Bóg tedy, Syn Boży, współistotny z Ojcem i jednej z nim natury, Stwórca i Pan wszechświata, cały wszędoobecny i cały niczym nieograniczony, z następstwa czasów, co biegną według jego woli, wybrał sobie ten dzień, aby w nim dla zbawienia świata narodzić się z Najświętszej Maryi Panny, w pełni zachowując niewinność matczyną. Dziewictwa jej nie naruszyło rozwiązanie, podobnie jak nie skalało go poczęcie. „Aby się wypełniło”, jak prawi Ewangelista, „co jest powiedziane od Pana przez proroka mówiącego: oto panna w żywocie mieć będzie i porodzi syna; i nazwą imię jego Emanuel, co się wykłada: Bóg z nami” (Mt. 1, 23).

    Przez to cudowne narodzenie Najświętsza Panna wydała na świat w dziecięciu swym jedną prawdziwie boską i zarazem prawdziwie ludzką osobę 2. Boć obie natury, boska i ludzka, zachowały w Chrystusie swe właściwości, ale nie tak, żeby można było tutaj rozróżniać dwie osoby; ani też nie w ten sposób stworzenie połączyło się ze swym Stwórcą, żeby on był mieszkańcem, a ono mieszkaniem, jeno tak, że jedna natura z drugą najściślej się zespoliła. A chociaż inną jest biorąca, a inną przybrana natura, to jednak ta ich różnorodność w taką złączyła się jedność, że jeden i ten sam Syn i mniejszym od Ojca 3 siebie nazywa – ze względu na to, że jest prawdziwym człowiekiem – i równym Ojcu 4– ze względu na to, że jest prawdziwym Bogiem.

  2. Tego złączenia w jedno – stworzenia ze Stwórcą (w Chrystusie) – nie pozwoliło Ariuszowi dojrzeć zaślepienie ducha. Nie wiedząc, że Jednorodzony Syn Boży ma tę samą chwałę i tę samą istotę, co Ojciec, twierdził on, że Syn mniejszym jest co do bóstwa 5, i dowodził tego z tych objawów, które należy odnieść do postaci sługi. Syn Boży zaś dla okazania, że postać ta w nim nie do odrębnej od niego i nie do innej (jeno do jego własnej) osoby należy, w tej właśnie postaci raz się wyraża: „Ojciec większy jest, niźli ja” (Jan 14, 28), innym razem: „Ja i Ojciec jedno jesteśmy” (Jan 10, 30). Boć w postaci sługi dla naszej przyjętej naprawy, „gdy przyszło wypełnienie czasu” (Gal. 4, 4), rzeczywiście mniejszy jest, niźli Ojciec, ale w Bożej postaci, przed czasem istniejącej, równy jest Ojcu. W ludzkiej niskiej postaci „uczyniony z niewiasty, uczyniony pod zakonem” (Gal. 4, 4) – w Boskim swoim majestacie pozostanie „Słowem Bożym, przez które wszystko się stało” (Jan 1, 3).

    Odpowiednio do tego 6 (w Chrystusie):
    Bóg, Stworzyciel człowieka,
    człowiekiem stworzonym się staje;
    (ale w obydwu postaciach:
    i Bogiem – jest podług wysokości przyjmującego naturę ludzką
    i człowiekiem – podług niskości przyjętego przez naturę boską).

    Każda bowiem z natur zachowuje bez uszczerbku swoje własności i jak postać Boża nie pochłania postaci sługi, tak postać sługi nie umniejsza postaci Bożej. Tajemnica tedy mocy zjednoczonej ze słabością pozwala właśnie na zasadzie ludzkiej natury nazywać Syna mniejszym od Ojca. Natomiast Bóstwo jedno i to samo w trójcy Ojca i Syna i Ducha Świętego, nie dopuszcza przyjąć w Niej jakiejkolwiek nierówności. Boć tutaj wieczność nie ma nie czasowego, natura nic niejednakiego; jedna tutaj wola, ta sama istota. równa potęga: nie trzej bogowie, lecz jeden tylko Bóg; prawdziwa i niepodzielna jest jedność, gdzie nie może być różnie.

    W całej zatem i pełnej naturze ludzkiej przyszedł na świat prawdziwy Bóg, cały w swoim, cały w tym, co nasze. Naszym zaś nazywamy to, w co nas Stwórca od początku uposażył i co podjął się przywrócić. Z tego bowiem, co zwodziciel narzucił, a co człowiek zwiedziony dopuścił, nie było ani śladu w Zbawicielu; choć słabości nasze nosił, nie miał jednak uczestnictwa w naszych grzechach. Przyjął na się postać sługi bez grzechowej zmazy. Ludzką naturę podniósł, boskiej w niczym nie umniejszył; wyniszczenie bowiem, co sprawiło, iż niewidzialny widzialnym się ukazał, było schyleniem się miłosierdzia, a nie zmniejszeniem mocy.

  3. Powołać tedy na nowo do szczęśliwości wiecznej uwikłanych w grzech pierworodny i w błędy świata, oto dlaczego zstąpił do nas Ten, do którego my wstąpić nie mogliśmy sami. Chociaż i była w wielu miłość prawdy, ale wśród rozbieżnych niepewnych opinii gubiła się ona w sidłach kłamliwych demonów, ignorancja zaś ludzka błąkała się to tam, to tam, pociągana w imię rzekomej wiedzy ku najróżnorodniejszym i sprzecznym z sobą poglądom. Aby położyć kres temu mamieniu, co usidlonego ducha ludzkiego oddawało w służbę nadętego pychą szatana, nie wystarczała nauka prawa; podobnie same tylko nawoływania proroków nie mogły przywieźć do pierwotnego stanu natury ludzkiej. Do zasad moralności musiało przybyć rzeczywiste odkupienie; ród nasz, w samym zawiązku zepsuty, trzeba było odrodzić u źródła nowego życia 7. Na pojednanie nasze potrzebna była żertwa czysta, z krwi naszej, ale obca naszemu skażeniu, aby postanowienie, na którego zasadzie podobało się Bogu zgładzić grzech świata narodzinami i przelaną na krzyżu krwią Jezusa Chrystusa, przysługiwało pokoleniom wszystkich czasów; a że tajemnice (zbawienne) różnie się kształtowały 8, stosownie do potrzeb czasów, nie miało nas to wprawić w zamieszanie, lecz raczej umocnić, zwłaszcza, że wiara nasza nie była różną w żadnej epoce 9.
  4. Przestańcie tedy narzekać! Ośmielacie się szemrać i przyganiać wyrokom Bożym. Zarzucacie, jakoby zbyt późno nastąpiło narodzenie Pana i jakoby przeszłe czasy nie miały udziału w tym, co zaszło na świecie w najnowszej dobie. Wszak Wcielenie Słowa włożyło tylko obowiązek wykonania tego, co dawno już było czynione 10. Tajemnica zbawienia ludzkości nie ustawała nigdy oddziaływać. Co głosili Apostołowie, to już prorocy zapowiadali i nie za późno spełniło się, w co tak długo wierzono. Mądrość i dobroć Boża przez tę zwłokę w spełnieniu dzieła zbawienia uczyniła nas bardziej podatnymi do przyjęcia jej powołania, zapobiegając w ten sposób wszelkim wątpliwościom za obecnych „dni Ewangelii” co do tego, co to mianowicie przepowiadało tyle znaków, tyle głosów, tyle tajemnic przez szereg wieków. Narodzenie Zbawiciela, przewyższające wszelkie inne cuda i wszelką miarę ludzkiego poznania, musiało tym większą obudzić w nas wiarę, im dawniejsza i częstsza poprzedzała je zapowiedź. Nie nowym to więc postanowieniem i nie spóźnionym zmiłowaniem zaradził Bóg potrzebom ludzkości. Przeciwnie, od stworzenia świata jedną i tę samą przyczynę zbawienia ustanowił. Łaska Boża po wsze czasy usprawiedliwiała świętych, ale przez narodzenie Chrystusa wzmogła się, nie zaś rozpoczęła. Tej wielkiej miłości tajemnica, wypełniająca dzisiaj świat cały, tak była możną już w swoich figurach, że znający tylko z wiary jej obietnicę, nie mniej osiągnęli, niż ci, co ją w darze otrzymali.
  5. Skoro tedy, najmilsi, oczywista miłość Boża takim bogactwem swej dobroci nas obsypała, że powołuje nas do żywota wiecznego nie tylko przez przykłady przed nami żyjących, lecz i sama ukazuje się nam jako Prawda widzialna i wcielona, jakżeż nieopieszałą i niecielesną radością dzień narodzenia Pańskiego święcić powinniśmy! Uczyni to każdy godnie i sumiennie, jeżeli nie zapomni, jakiego to ciała jest członkiem, do jakiej głowy przynależy; iżby od świętego budowania nie odpadł, rzekłbyś, kamień wybrakowany. Rozważcie, najmilsi, i w świetle Ducha Św. na to przede wszystkim zwróćcie roztropnie uwagę, kto nas w siebie przyjął i kogośmy w siebie przyjęli. Pan Jezus przez urodzenie stał się naszym ciałem; my, odradzając się – Jego ciałem. Stąd „członkami Chrystusowymi” (1 Kor. 6, 15) jesteśmy i „Kościołem Ducha Św.” (1 Kor. 6, 19); stąd też Apostoł święty powiada: „Chwalcie i noście Boga w ciele waszym!” (1 Kor. 6, 20); On nam wzór swej łagodności i pokory wyciska na sercu, On nas przepaja łaską odkupienia. Sam Pan daje tę obietnicę: „Pójdźcie do mnie wszyscy, którzy pracujecie i jesteście obciążeni, a ja was ochłodzę. Weźmijcie jarzmo moje na siebie, a uczcie się ode mnie, żem jest cichy i pokornego serca, a znajdziecie odpoczynek duszom waszym” (Mt. 11, 28, 29). Tak, bierzmy na siebie jarzmo prawdy przewodniej; nie ciężkie ono i nie twarde. Nie odbiegajmy w pokorze od Niego, jeśli w chwale Mu chcemy być podobni. On sam niechaj nas wspiera i doprowadza do osiągnięcia tego, co przyrzekł; On ci jest mocen gładzić grzechy nasze według wielkiego miłosierdzia swego i łaski swe w nas sprawować, Jezus Chrystus, ten nasz Pan, który żyje i króluje na wieki wieków. Amen.

Footnotes:

1

Iz, 53, 8. W tłum. Wujka: „rodzaj jego kto wypowie?”

2

Słowa te zwracają się zapewne przeciw nestorianom, przyjmującym dwie osoby w Chrystusie, czyli dwóch synów (Ballerini).

3

Jan 14, 28: „Pater maior me est”.

4

Jan 10, 30: „Ego et Pater unum sumus”.

5

Ariusz, kapłan w Aleksandrii, uczył, że Chrystus, stworzony przez Ojca w czasie, był wprawdzie doń podobny (homoiusios), ale nie współistotny, że więc był istotą pośrednią między Bogiem i człowiekiem.

6

Miejsce to od słów: „Odpowiednio do tego” – aż do „nie umniejsza postaci Bożej” znajduje się też w Ep. 28, 3; podobnie następny nieco niżej ustęp: „w całej i pełnej naturze…”

7

Tj. w Chrystusie, nowym szczepie ludzkości.

8

Tj. znaki i figury Starego Testamentu, jak to wskazuje treść następnego rozdziału.

9

„Wiara nasza nie była różną w żadnej epoce”, ponieważ przewodnią ideą Starego Przymierza był Mesjasz obiecany, Nowego zaś mesjanizm dokonany.

10

Dla zrozumienia tego miejsca, porównaj wyrażenie samego Chrystusa P.: „Nie mniemajcie, abym przyszedł rozwiązywać zakon albo proroków. Nie przyszedłem rozwiązywać, ale wypełnić” (Mt. 5, 17).

Tags: św Leon Wielki Boże Narodzenie arianizm
Creative Commons License
citatio.pl by Citatio.pl is licensed under a Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 Unported License.